પોસ્ટ્સ

જાન્યુઆરી 25, 2025 માંથી પોસ્ટ્સ બતાવી રહ્યું છે

ક્યાં - કયાં

 શબ્દો યોગ્ય રીતે પ્રયોજો...(૭) --------------------------------------- (૮) ક્યાં - કયાં  ------------------- આ બંને શબ્દોની જોડણીમાં અને ઉચ્ચારમાં સામ્ય દેખાય છે, પરંતુ 'ક્યાં' જોડાક્ષર છે. તેમાં 'ક' 'યાં' સાથે જોડાયેલો છે. આ શબ્દ સ્થળ દર્શાવે છે. તે અવ્યય છે, જ્યારે 'કયાં' - 'કયું'નું બહુવચનનું રૂપ છે. તે વિશેષણ તરીકે વપરાય છે. બંને શબ્દો પ્રશ્નવાચક અર્થ દર્શાવે છે. દા. ત. -------- (૧) તમે ક્યાં ગયા હતા ? (ક્યાં = કઈ જગ્યાએ) (૨) તમે કયાં પુસ્તકો ખરીદ્યાં ? (કયાં પુસ્તકો = પુસ્તકોનાં નામ, પ્રકાર વગેરે અંગે પ્રશ્ન) સૌજન્ય : ------------ ભાષાગૌરવ ભાષા નિયામકની કચેરી ગુજરાત રાજ્ય (ક્રમશઃ) પ્રસ્તુતિ : ----------- હર્ષદ પ્ર. શાહ ઉપાધ્યક્ષ માતૃભાષા ગૌરવ પ્રતિષ્ઠાન  સંપર્ક : ૯૯૭૯૮૪૧૬૫૦ બારડોલી

તેને - તેણે - તેમને - તેમણે

 શબ્દો યોગ્ય રીતે પ્રયોજો...(૬) --------------------------------------- (૭) તેને - તેણે - તેમને - તેમણે  ------------------------------------- 'તે' સર્વનામને બીજી વિભક્તિનો પ્રત્યય લાગતાં એકવચનમાં 'તેને' અને બહુવચનમાં 'તેમને' રૂપ બને છે, જ્યારે ત્રીજી વિભક્તિનો પ્રત્યય લાગતાં  એકવચનમાં 'તેણે' અને બહુવચનમાં 'તેમણે' રૂપ બને છે. દા. ત. --------- (૧) મેં તેને પુસ્તક આપ્યું. (બીજી વિભક્તિ એકવચનનું રૂપ) (૨) તેણે મને પુસ્તક આપ્યું. (ત્રીજી વિભક્તિનું એકવચનનું રૂપ)  (૩) મેં તેમને પુસ્તક આપ્યું. (બીજી વિભક્તિનું બહુવચનનું રૂપ) (૪) તેમણે મને પુસ્તક આપ્યું. (ત્રીજી વિભક્તિનું બહુવચનનું રૂપ)  સૌજન્ય : ------------ ભાષાગૌરવ ભાષા નિયામકની કચેરી ગુજરાત રાજ્ય (ક્રમશઃ) પ્રસ્તુતિ : ----------- હર્ષદ પ્ર. શાહ ઉપાધ્યક્ષ માતૃભાષા ગૌરવ પ્રતિષ્ઠાન  સંપર્ક : ૯૯૭૯૮૪૧૬૫૦ બારડોલી

અમે - આપણે

 શબ્દો યોગ્ય રીતે પ્રયોજો...(૫) --------------------------------------- (૬) અમે - આપણે  ------------------------ આ બંને શબ્દો સર્વનામ 'હું' નાં બહુવચનનાં રૂપો છે. ' અમે ' શબ્દમાં કહેનાર/લખનાર અને સાંભળનાર/વાંચનાર બંનેનો સમાવેશ થાય છે. 'આપણે' ગુજરાતી ભાષાની ખાસ વિશિષ્ટતા છે. અનુવાદ કરતી વખતે સંદર્ભ પ્રમાણે શબ્દનો ઉપયોગ કરવાની કાળજી લેવી જોઈએ. દા. ત. --------- (૧) એણે કહ્યું, "અમે દૂધમંડળીના સભ્યો છીએ. (૨) વિકાસ માટે આપણે સહિયારો પુરુષાર્થ કરવો જોઈએ. સૌજન્ય : ------------ ભાષાગૌરવ ભાષા નિયામકની કચેરી ગુજરાત રાજ્ય (ક્રમશઃ) પ્રસ્તુતિ : ----------- હર્ષદ પ્ર. શાહ ઉપાધ્યક્ષ માતૃભાષા ગૌરવ પ્રતિષ્ઠાન  સંપર્ક : ૯૯૭૯૮૪૧૬૫૦ બારડોલી

વાગે - વાગ્યે

 શબ્દો યોગ્ય રીતે પ્રયોજો...(૪) --------------------------------------- (૪) વાગે - વાગ્યે ---------------------- 'વાગે' એટલે 'ઇજા થાય - અથડાય'. તે 'વાગવું' ક્રિયાપદનું રૂપ છે, જ્યારે 'વાગ્યે' એટલે 'સમય થયે'. દા. ત. -------- (૧) રમતાં રમતાં દડો વાગે પણ ખરો. (૨) ગ્રંથાલય સાંજે છ વાગ્યે બંધ થાય છે.             +++++++++ (૫) જોઈએ છે - જોઈએ છીએ ---------------------------------------- જ્યારે કોઈ વસ્તુની જરૂરિયાત હોય ત્યારે 'જોઈએ છે' એવો પ્રયોગ થાય છે અને જોવાની ચાલુ ક્રિયા માટે પ્રથમ પુરુષ બહુવચનમાં 'જોઈએ છીએ' શબ્દપ્રયોગ થાય છે. દા. ત. -------- (૧) મારે એક સારું મકાન જોઈએ છે. (૨) અમે આકાશમાં તારા જોઈએ છીએ. સૌજન્ય : ------------ ભાષાગૌરવ ભાષા નિયામકની કચેરી ગુજરાત રાજ્ય (ક્રમશઃ) પ્રસ્તુતિ : ----------- હર્ષદ પ્ર. શાહ ઉપાધ્યક્ષ માતૃભાષા ગૌરવ પ્રતિષ્ઠાન  સંપર્ક : ૯૯૭૯૮૪૧૬૫૦ બારડોલી

જણાયે - જણાવે - જણાવ્યે

 શબ્દો યોગ્ય રીતે પ્રયોજો...(૩) --------------------------------------- (૩) જણાયે - જણાવે - જણાવ્યે ---------------------------------------- 'જણાયે' શબ્દ 'જણાવું' ક્રિયાપદનું રૂપ છે. તેનો અર્થ - માલૂમ પડવું, જાણ થવી - થાય છે, જ્યારે 'જણાવે' અને 'જણાવ્યે' શબ્દો 'જણાવવું' ક્રિયાપદનાં ભિન્ન ભિન્ન રૂપ છે. 'જણાવે' એટલે 'જાણ કરવી તે'. આ શબ્દ 'જણાવવું'નું ક્રિયાપદી રૂપ છે. તેમાં કાળ પ્રમાણે ફેરફાર થાય છે. (જેમ કે - જણાવ્યું, જણાવશે વગેરે). 'જણાવ્યે' એટલે 'જણાવીને'. સામાન્ય રીતે તે 'વગર' શબ્દ સાથે વપરાય છે  અને નકારાત્મક અર્થમાં વપરાય છે; જેમ કે - 'વગર જણાવ્યે' અર્થાત્ 'જાણ કર્યાં વિના'. આમાં ઉચ્ચારસામ્યને લીધે ભૂલ થાય છે. દા. ત. (૧) જરૂર જણાયેથી પુસ્તક મંગાવવામાં આવશે. (અહીં 'જણાયેથી' એટલે 'જણાય - જાણ થાય ત્યારે') (૨) એ એની જરૂરિયાત જણાવે તો અંદાજ કાઢી શકાય. (અહીં 'જણાવે' એટલે 'જાણ કરે') (૩) જરૂરિયાત જણાવ્યેથી પુસ્તકો મોકલી આપવામાં આવશે. (અહીં 'જણાવ્યેથી...

કર્યે - કરે

 શબ્દો યોગ્ય રીતે પ્રયોજો...(૨) --------------------------------------- (૨) કર્યે - કરે ----------------- આ બંને શબ્દો 'કરવું'નાં ભિન્ન ભિન્ન રૂપો છે. 'કર્યે' એટલે 'કરવાનું ચાલુ રાખવું'. 'કરે' એટલે 'કરવું તે' ; આ શબ્દ 'કરવું'નું ક્રિયાપદી રૂપ છે. તેમાં કાળ પ્રમાણે ફેરફાર થાય છે.(જેમ કે - 'કર્યું', 'કરશે' વગેરે.) આમાં ઉચ્ચારસામ્યને લીધે ભૂલ થાય છે. ઉદાહરણો : ---------------- (૧) નસીબ પર આધાર રાખ્યા વિના કર્મ કર્યે જવું જોઈએ. (અહીં 'કરે' ન લખાય.) (૨) જે કામ કરે તેની ભૂલ થાય. (અહીં 'કર્યે' ન લખાય.) (ક્રમશઃ) પ્રસ્તુતિ : ----------- હર્ષદ પ્ર. શાહ ઉપાધ્યક્ષ માતૃભાષા ગૌરવ પ્રતિષ્ઠાન  સંપર્ક : ૯૯૭૯૮૪૧૬૫૦ બારડોલી

હોઈ - હોય

 શબ્દો યોગ્ય રીતે પ્રયોજો...(૧) --------------------------------------- (૧) હોઈ - હોય --------------------- આ બંને શબ્દો 'હોવું'નાં ભિન્ન ભિન્ન રૂપ છે. હોઈ - એ શબ્દ થઈ ચૂકેલી ક્રિયા દર્શાવે છે અને તેનો અર્થ - તેથી, આથી, આમ હોવાથી - વગેરે થાય છે. હોય - આ શબ્દ 'હોવું'નું ક્રિયાપદી  રૂપ છે અને તેમાં કાળ પ્રમાણે ફેરફાર થતો રહે છે. (જેમ કે - હતું, હશે વગેરે) તેનો અર્થ 'હોવું તે' થાય છે. આ બંને શબ્દો ઉચ્ચારસામ્યને લીધે અરસપરસ ખોટી રીતે વપરાય છે. ઉદાહરણો : --------------- હોઈ : -------- (૧) આ અંગે હુકમો થઈ ચૂક્યા હોઈ કાગળો ફાઇલ કરવા. (૨) અછતની પરિસ્થિતિ હોઈ રાહતકાર્યો તાત્કાલિક શરૂ કરાવવાં જોઈએ. આ વાક્યોમાં 'હોય' ન લખાય. હોય : --------- (૧) લોઢું ગરમ હોય ત્યારે તેને ટીપી નાખવું જોઈએ. (૨) શિયાળામાં ઠંડી પડતી હોય છે. આ વાક્યોમાં 'હોઈ' ન લખાય. આ જ રીતે ભરાઈ - ભરાય, ગભરાઈ - ગભરાય, લખાઈ - લખાય વગેરે શબ્દોમાં ભૂલ ન થાય તેની કાળજી રાખવી. ઉદાહરણો : --------------- (૧)  + પાંજરામાં મોટા સિંહને જોઈ બાળક ગભરાઈ ગયો. + આ બાળક ગભરાય એવો નથી. (૨) + માટલામાં પાણી ભરાઈ ...